Iot là một trong những nguyên tố ít phổ biến nhất trong thành phần của trái đất. Tuy nhiên, nó lại đóng một vai trò quan trọng trong đời sống. Vậy iod là gì? Có mấy loại đồng phân? Tính chất và ứng dụng? Để tìm hiểu vấn đề này, chúng ta hãy cùng nhau tìm hiểu thông qua bài viết dưới đây.

1. Iod là gì

Iốt là một nguyên tố tự nhiên có ký hiệu nguyên tử I, số nguyên tử 53 và trọng lượng nguyên tử là 126,90. Nó được tìm thấy trong tự nhiên như đất, nước biển và một số loại đá, trầm tích.  Nước biển chứa trữ lượng iốt lớn nhất thế giới (xấp xỉ 34,5 triệu tấn).

Iod là gì? 

2. Đồng vị của iod

Hiện nay, Iot có đến 37 đồng vị, tuy nhiên trong đó chỉ có duy nhất 127I là bền, ổn định và được tìm thấy trong tự nhiên. Ngoài ra, còn một số đồng vị phóng xạ như:

• Đồng vị phóng xạ 131I (phát ra hạt beta), còn được gọi iod phóng xạ có chu kỳ bán rã là 8,0207 ngày, đã được ứng dụng trong điều trị ung thư và các bệnh lý khác liên quan đến tuyến giáp.
• 123I là đồng vị phóng xạ có chu kỳ bán rã là 13,27 giờ. Nó thường dùng trong chụp ảnh tuyến giáp và đánh giá điều trị cho bệnh Grave.
• 125I có chu kỳ bán rã 59,408 ngày.
• 129I có chu kỳ bán rã 15,7 triệu năm. Nó được dùng trong nghiên cứu nước mưa sau thảm họa Chernobyl. Ngoài ra, nó còn dùng để tìm dấu vết rò rỉ chất thải hạt nhân ra môi trường tự nhiên.

3. Tính chất của iod

Iot có tính chất vật lý và tính chất hóa học cụ thể như sau:

3.1. Tính chất vật lý

Iod là chất rắn có màu tím thẫm hoặc màu xám có ánh kim loại và có mùi đặc trưng. Nó thăng hoa ở nhiệt độ thường tạo ra một chất khí màu tím hồng. Và dần trở nên tím rõ ràng khi nồng độ của nó tích tụ trong một không gian hạn chế gây mùi khó chịu. Khi được làm lạnh, thì hơi iot này lại chuyển thành dạng tinh thể mà không qua trạng thái lỏng. 

Iot hầu như không hòa tan trong nước nhưng rất hòa tan trong dung dịch môi hữu cơ như benzen, xăng...

Tính chất lý hóa của Iod là gì? 

3.2. Tính chất hóa học

Về mặt hóa học, iot là chất ít phản ứng nhất trong số các halogen như Clo, Flo... Nó là halogen có độ dương điện lớn nhất sau nguyên tố At.

- Tác dụng với kim loại:

Iot có khả năng oxi hóa được nhiều kim loại nhưng phản ứng chỉ xảy ra trong điều kiện có chất xúc tác hoặc được đun nóng. Ví dụ: 

2Al + 3I2 → 2AlI3

Na + 1/2I2 → NaI

- Tác dụng với hidro

Iod có phản ứng với khí H2 ở nhiệt độ cao với chất xúc tác. Phản ứng tạo ra khí Hiđro iotua, tuy nhiên hợp chất này không bền nên phản ứng là thuận nghịch:

H2  + I2  →   2HI

2HI   →  H2 + I2

- Phản ứng với hồ tinh bột:

Iot có tính chất đặc trưng là khả năng tương tác với hồ tinh bột để tạo thành hợp chất có màu xanh. Đây cũng chính là một trong những tính chất để nhận biệt iod.

4. Các ứng dụng của iod trong đời sống

Iot được ứng dụng trong nhiều ngành nghề khác nhau như sau:

- Ngành nông nghiệp: Iod được sử dụng làm chất phụ gia trong thức ăn chăn nuôi như Ethylenediamine dihydroiodide (EDDI), nhu cầu khoảng 8%.

- Ngành y tế:

• Iot để sản xuất chất tương phản gốc iot giúp ngăn chặn và hạn chế khả năng xuyên thấu của tia X giúp tăng độ tương phản giữa các mô, cơ quan và mạch máu khi sử dụng tia X.
• Iot-123 dùng để xét nghiệm hoạt động của tuyến giáp.
• Iot-131 dùng cho bệnh nhân ung thư tuyến giáp và bệnh Grave.
• Muối iodide kali (KI) có thể dùng để chữa trị cho các bệnh nhân bị ảnh hưởng của thảm họa hạt nhân để rửa trôi đồng vị phóng xạ I-131…

Cồn iod có tác dụng sát trùng vết thương

- Ngành dược phẩm:

• Chất sát trùng: Iot được dùng trong sản xuất cồn iot (dung dịch iot 5% trong ancol etylic) để sát trùng, khử trùng vết thương và khử trùng bề mặt.
• Muối iot: Iot kết hợp với lượng nhỏ KI và KIO3 thành muối iot. Hỗn hợp này giúp phòng tránh các rối loạn do thiếu iot như bướu cổ.

- Ngành nghề nhiếp ảnh: Muối iodide bạc (AgI) được dùng trong nhiếp ảnh. Ngoài ra, nó còn dùng để làm phim phân cực trong màn hình tinh thể lỏng (LCD), trong đó iốt được kết hợp dưới dạng polyiodua (I3- hoặc I5-).

- Ngành sơn: Chất diệt khuẩn từ iot được dùng trong sơn để bảo quản sơn trong hộp khỏi sự phát triển của nấm mốc sau khi sử dụng.

- Trong công nghiệp sản xuất: Iot để làm chất xúc tác cho quá trình polyme hóa nhựa hoặc các quá trình khác cần tổng hợp hóa học. Wonfram iodide được sử dụng để làm ổn định dây tóc của bóng đèn dây tóc.

Trên đây là những thông tin cơ bản về Iot. Nếu có bất cứ thắc mắc nào bạn có thể liên hệ với chúng tôi trong thanh chat phía cuối màn hình hoặc tham khảo thêm những bài viết trên vietchem.com.vn.