Ô nhiễm phóng xạ để lại nhiều hậu quả nặng nề trong thời gian dài, ảnh hưởng đến sức khỏe con người cũng như môi trường sống. Vậy nguyên nhân gây ô nhiễm phóng xạ từ đâu? Hậu quả của ô nhiễm phóng xạ là gì? Chúng ta hãy cùng nhau tìm hiểu về ô nhiễm phóng xạ trong bài viết dưới đây.

I. Ô nhiễm phóng xạ là gì?

Ô nhiễm phóng xạ là tình trạng lắng đọng các chất phóng xạ trên bề mặt trái đất, không khí. Việc giải phóng như vậy có thể khiến mọi người bị phơi nhiễm và làm ô nhiễm môi trường xung quanh.

Các loại ô nhiễm phóng xạ bao gồm:

• Ô nhiễm phóng xạ bên ngoài khi chất phóng xạ lắng đọng trên hoặc trong một vật thể hoặc một người. Các vật liệu phóng xạ thải ra môi trường có thể khiến không khí, nước, bề mặt, đất, thực vật, tòa nhà, con người hoặc động vật bị ô nhiễm. Một người bị ô nhiễm có chất phóng xạ trên hoặc bên trong cơ thể của họ.
• Ô nhiễm phóng xạ bên trong khi hít phải, nuốt hoặc hấp thu chất phóng xạ qua da. Một số loại chất phóng xạ ở lại trong cơ thể và được lắng đọng tại các cơ quan khác nhau của cơ thể. Các loại khác có thể loại bỏ khỏi cơ thể trong máu thông qua mồ hôi, nước tiểu và phân.

Ô nhiễm phóng xạ là gì?

II. Nguyên nhân gây ô nhiễm phóng xạ

Có 2 nguyên nhân chính gây ô nhiễm phóng xạ là do con người tạo ra và do tự nhiên.

1. Do con người tạo ra

Ô nhiễm phóng xạ phần lớn do các hoạt động hạt nhân khác nhau gây ra như sau:

- Do tai nạn trong y học hạt nhân: Việc sử dụng các chất phóng xạ phổ biến để ứng dụng trong y khoa chẩn đoán và chữa bệnh. Tuy nhiên do vô tình hoặc tai nạn, do thiếu sự hiểu biết có thể khiến hạt nhân phóng xạ bị đổ. Điều này khiến lan truyền và gây ô nhiễm phóng xạ.

- Do tai nạn hạt nhân từ các nhà máy điện hạt nhân là một trong những nguyên nhân gây ô nhiễm phóng xạ. Trong số các dạng năng lượng, hạt nhân là nguồn năng lượng mạnh nhất. Một vài vụ nổ hạt nhân cũng xay ra khiến ô nhiễm phóng xạ như thảm họa hạt nhân Fukushima Daiichi (2011), thảm họa Chernobyl (1986) và tai nạn Three Mile Island (1979). Chúng đã khiến nhiều người thiệt mạng và thậm chí nhiều người khác bị ảnh hưởng bởi bức xạ được giải phóng.

- Việc sử dụng vũ khí hạt nhân làm vũ khí hủy diệt hàng loạt trong vụ chiến tranh như vụ ném bom nguyên tử xuống Hiroshima và Nagasaki.

- Do sử dụng đồng vị phóng xạ: Đồng vị phóng xạ như Uranium được dùng để chế tạo máy dò hoặc các thiết bị khác trong ngành công nghiệp. Hầu hết nước thải thô không được xử lý trước khi thải ra ngoài nên một khi được thải ra, chất đồng vị này sẽ kết hợp với các hợp chất và nguyên tố khác có trong nước gây ô nhiễm phóng xạ.

Các vụ nổ hạt nhân gây ô nhiễm phóng xạ

2. Do tự nhiên

Các tia phóng xạ từ ngoài vũ trụ đến trái đất với bức xạ cực mạch có thể gây ô nhiễm phóng xạ như tia gamma. Hầu như các tia này không thể nhìn thấy bằng mắt thường.

Các bức xạ từ mặt đất do các nguyên tố phóng xạ trong vỏ trái đất cũng có thể gây ô nhiễm phóng xạ. Ví dụ như kali 40, radium 224, radon 222, thorium 232, uranium 235, uranium 238 và carbon 14 và xuất hiện trong đá, đất và nước.

III. Hậu quả của ô nhiễm phóng xạ

Ô nhiễm phóng xạ là một trong những mối đe dọa lớn đối với trái đất của chúng ta.

1. Tác động đến con người

- Biến đổi gen:

Ô nhiễm phóng xạ làm đột biến gen. Nó gây tổn thương chuỗi DNA dẫn đến sự cố di truyền theo thời gian. Mức độ đột biến gen dẫn đến những thay đổi trong thành phần DNA thay đổi tùy theo mức độ bức xạ mà một người đã tiếp xúc và loại tiếp xúc

Trong hai hai cuộc không kích ở Hiroshima và Nagasaki từ những năm 1956 nhưng cho đến nay vẫn còn những đứa trẻ sinh ra với các biến chứng như chậm phát triển trí tuệ, tự kỷ và các rối loạn khác. Ngoài ra, số trường hợp mắc bệnh ung thư ở hai thị trấn này nhiều hơn so với những nơi còn lại của Nhật Bản.

- Bệnh tật:

Ung thư là căn bệnh liên quan đến nhiễm phóng xạ. Ô nhiễm tác động đến cơ thể con người trong nhiều năm và gây nguy hiểm lớn đối với sức khỏe.

Các bệnh khác bao gồm bệnh bạch cầu, thiếu máu, xuất huyết,  biến chứng tim mạch, giảm tuổi thọ dẫn đến lão hóa sớm và tử vong sớm. Cụ thể như bệnh bạch cầu là do phóng xạ bị nhiễm trong tủy xương.

Ô nhiễm phóng xạ gây nguy hiểm cho sức khỏe con người

- Bỏng da:

Các tia phóng xạ từ tự nhiên không dễ cảm nhận, nhưng rất dễ nhận ra những ảnh hưởng từ nó. Sự hiện diện ngay lập tức của vết bỏng, vết thương đỏ và vết loét có thể thấy.

2. Tác động đến thực vật

Nó cũng dẫn đến sự bạc màu của đất, phá hủy tế bào. Do các chất phóng xạ trong đất phản ứng với các chất dinh dưỡng trong đất khiến chứng bị phá hủy gây đất bạc màu và có độc tính cao. Đất như vậy dẫn đến việc các loại cây trồng bị nhiễm phóng xạ và không còn được tiêu thụ cho cả người và động vật.

3. Tác động đến động vật

Nó cũng ảnh hưởng đến động vật hoang dã, thực vật và đời sống thủy sinh. Các hạt nhân phóng xạ này đi vào chu kỳ trao đổi chất của chúng và ảnh hưởng đến DNA. Điều này dẫn đến việc tạo ra một thế hệ động vật đột biến.

Ô nhiễm phóng xạ nguồn nước có thể tác động đến các sinh vật biển. Các hạt nhân phóng xạ này được tìm thấy trong các mô mềm hoặc trên xương của cá. Rong biển được cho là có đồng vị phóng xạ ruthenium. Vỏ của tất cả các loài cá có vỏ và mô của cá đều bị nhiễm hạt nhân phóng xạ.

Động vật bị nhiễm phóng xạ

Trên đây là nguyên nhân và hậu quả của việc ô nhiễm phóng xạ. Dù vô tình hay cố ý thì việc ô nhiễm phóng xạ để lại nhiều hậu quả nặng nề mà chúng ta mất rất nhiều năm để khắc phục.