Độ tan của một chất là một phần kiến thức quan trọng, không thể bỏ qua trong chương trình hóa học, Vậy độ tan là gì? Cách tính độ tan như thế nào? Có các yếu tố nào ảnh hưởng đến độ hòa tan của một chất? Tất cả các thắc mắc trên sẽ được VietChem giải đáp trong bài viết dưới đây, mời bạn đọc cùng tham khảo nhé.

I. Sơ lược về độ tan

1. Độ tan là gì?

Độ tan hay độ hòa tan là khả năng hòa tan của một chất trong dung dịch để tạo thành một dung dịch đồng nhất. Chất tan đó có thể tồn tại ở bất cứ thể rắn hay lỏng hoặc khí khi cho vào dung môi.

Độ tan là gì?

Độ tan của một chất trong nước là số gam mà chất đó tan được ở trong 100g nước để tạo ra dung dịch bão hòa tại một nhiệt độ xác định.

Trên thực tế, không phải chất nào cũng có thể tan trong nước, có các chất tan trong nước cũng có những chất không. Vì vậy, để xác định được chất đó có phải là chất tan hay không, đặt trong điều kiện 100g nước, ta có:

• Chất dễ tan: chất đó hòa tan > 10g
• Chất tan ít: chất hòa tan < 1g
• Chất không tan: chất chỉ hoà tan < 0,01g

2. Chất tan là gì?

Một chất tan là chất được hòa tan trong một giải pháp. Với giải pháp chất lỏng, các dung môi có mặt trong số lượng lớn hơn những chất tan.

3. Tính tan của muối, bazơ, axit trong nước

- Axit: hầu như đều có thể tan trong nước (ngoại trừ axit silixic – H2SiO3)

- Bazơ: phần lớn các bazơ không tan ở trong nước, trừ NaOH, KOH,… Ca(OH)2 ít tan.

– Đối với muối:

• Tất cả muối Na, K, nitrat đều tan
• Hầu hết muối clorua và sunfat tan được. Gần như các muối cacbonat không tan.

Bảng tính tan của muối, Bazơ, axit 

>>>XEM THÊM:: Chỉ số ORP là gì? Chỉ số ORP bao nhiêu là tốt? 

II. Công thức tính độ tan ra sao?

Để tính độ tan của một chất, ta có thể áp dụng công thức sau:

S = (mct/mdm)100

Trong đó:

• S là độ tan
• mct là khối lượng của chất tan
• mdm là khối lượng của dung môi

Độ tan càng lớn thì chất đố càng dễ tan và ngược lại. Dựa vào công thức tính độ tan, ta còn tìm được mối quan hệ giữa độ tan của một chất với nồng độ phần trăm dung dịch bão hòa của chúng tại một mức nhiệt độ xác định. Cho ra công thức áp dụng: C = 100S/ (100+S)

Tìm hiểu công thức tính độ tan chuẩn xác

III. Một số yếu tố có thể ảnh hưởng đến độ tan của một chất

1. Độ tan của chất lỏng trong một chất lỏng

Nước được biết đến như một loại dung môi phổ biến bởi khả năng hòa tan hầu hết mọi chất tan. Các yếu tố có thể ảnh hưởng tới độ hòa tan của chất lỏng trong chất lỏng gồm:

• Nhiệt độ: Chúng ta có thể tăng tính hòa tan của một chất tan bằng cách thay đổi nhiệt độ. Các chất rắn hoặc lỏng có độ hòa tan ít có thể được hòa tan hoàn toàn bằng cách tăng nhiệt độ. Tuy nhiên trong trường hợp chất khí, nhiệt độ lại ảnh hưởng ngược lại đến độ hòa tan.
• Áp suất: chất lỏng ít chịu ảnh hưởng bởi áp suất hơn so với chất khí
• Liên kết hóa học: liên kết giữa những phân tử khác nhau giữa mỗi phân tử. Nếu hai chất lỏng cùng phân cực thì sẽ có độ hòa tan nhanh hơn so với giữa một chất lỏng phân cực và một chất lỏng không phân cực.

Nhiệt độ có thể gây ảnh hưởng đến độ hòa tan của chất lỏng trong chất lỏng

2. Tính tan của chất rắn ở trong chất lỏng

Độ hòa tan của chất rắn sẽ phụ thuộc vào bản chất của chất tan cũng như dung môi. Các chất tan phân cực có xu hướng hòa tan trong dung môi phân cực, còn các dung môi không phân cực chỉ hòa tan những chất tan không phân cực. Do đó, phụ thuộc chủ yếu vào loại dung môi mà chất rắn có thể hòa tan trong chất lỏng hay không.

• Nhiệt độ: ngoài bản chất của chất tan và dung môi, đây cũng là yếu tố ảnh hưởng đáng kể tới khả năng hòa tan của chất rắn. Độ hoàn tan của chất sẽ tăng nếu quá trình hòa tan là thu nhiệt và ngược lại giảm khi quá trình hòa tan tỏa nhiệt.
• Áp suất: ít chịu ảnh hưởng bởi chất rắn và chất lỏng rất khó nén.

3. Độ tan của chất khí tại một chất lỏng

Tính tan của chất khí trong chất lỏng chịu ảnh hưởng nhiều bởi nhiệt độ, áp suất cũng như bản chất chất hòa tan và dung môi.

• Độ tan của một chất khí trong chất lỏng tỷ lệ thuận với áp suất riêng phần của chất khí có ở trên bề mặt chất lỏng hoặc dung dịch.
• Nhiệt độ: Độ tan của chất khi giảm khi nhiệt độ tăng. 
• Có nhiều chất khí dễ tan trong nước nhưng cũng có các chất khí không tan trong nước tại điều kiện thường.

IV. Cách học bảng tính tan đơn giản, dễ nhớ nhất

Bạn có thể tham khảo một số cách nhớ bảng tính tan đơn giản như:

• Bảng tính tan bao gồm các hàng là những anion gốc axit và các cột là các cation kim loại. Với mỗi chất cụ thể, chúng ta xác định ra ion dương và âm, sau đó dóng theo hàng, cột tương ứng để có thể biết được trạng thái của chất đó tại một ô.
• Học thuộc bài thơ tính tan của muối rất dễ nhớ

Ghi nhớ độ tan của các chất bằng bài thơ dễ nhớ

• Ghi nhớ theo bảng tính tan chi tiết

Bảng tính tan chi tiết

V. Một số dạng bài tập về độ hòa tan và cách giải

Dạng 1: tính lượng tinh thể ngậm nước cần để thêm vào dung dịch

- Sử dụng định luật bảo toàn khối lượng để tính khối lượng dung dịch tạo thành:

• mddtt = mtt + mddbd

Trong đó:

• mddt là khối lượng của dung dịch tạo thành
• mtt là khối lượng của tinh thể
• mddbd là khối lượng của dung dịch ban đầu

- Sau đó, áp dụng công tính tính khối lượng chất tan trong dung dịch tạo ra:

m = mctcttt + mctctddbd

Trong đó:

• mctcttt là khối lượn của chất tan có trong tinh thể
• mctctddbd là khối lượng của chất tan có trong dung dịch ban đầu

Ở dạng bài tập này, đề bài thường cho sẵn loại tinh thể cần lấy cũng như dung dịch cho sẵn có chứa cùng loại chất tan.

Dạng 2: tính lượng chất tan cần phải tách ra hay cho thêm vào khi thay đổi nhiệt độ

Hướng dẫn giải:

• Tính khối lượng của dung môi và chất tan có trong dung dịch, dung dịch đã bão hòa ở nhiệt độ t1
• Đặt ẩn số với a(g) là khối lượng của chất A tìm sau khi đã thay đổi nhiệt độ
• Tính lượng dung môi và của chất tan có trong dung dịch bão hòa khi ở nhiệt độ t2
• Từ công thức tính độ tan hay C% trong dung dịch bão hòa để tìm ra ẩn a
• Lưu ý: tại bước đặt ẩn số, cần đặt ẩn số là số mol thay vì số gam

Trên đây là một số thông tin về độ tan mà VietChem đã tổng hợp và chia sẻ đến bạn đọc. Hy vọng qua bài viết đã phần nào giúp bạn đọc hiểu được độ tan của một chất là thế nào, cách tính ra sao. Nếu có bất cứ thắc mắc nào liên quan, hãy để lại bình luận ngay dưới bài viết hoặc liên hệ đến đường dây nóng 0826 010 010 để VietChem được biết và cùng tìm lời giải đáp nhé.